Category Archives: Essays en lezingen

Over de waarde van levensbeschouwing en filosofie in het openbaar onderwijs

Deze speech is op 22 juni 2016 uitgesproken op de diploma-uitreiking Bevoegdheid Levensbeschouwelijke Communicatie/Filosofie van pabo-studenten van de Saxion Hogeschool

Beste studenten,

Vandaag is een bijzondere dag voor jullie. Jullie hebben je diploma behaald om het vak Levensbeschouwelijke Communicatie en Filosofie te kunnen doceren op basisscholen. En daarmee zijn jullie stuk voor stuk toegerust om een hele belangrijke taak te vervullen. Niet alleen een belangrijke taak in je klas of school, maar ook in de bredere samenleving.

Continue reading

Wie nergens voor staat, valt voor alles

Over de zin van het definiëren van je eigen levensbeschouwing als reactie op een reflectie van een student van de Saxion Hogeschool Pabo, die zich na een interlevensbeschouwelijke dialoog waarin ik het humanisme vertegenwoordig afvraagt: “Waarom moet het een naam hebben?”

Een student van de Saxion Hogeschool Pabo reflecteert op de interlevensbeschouwelijke dialogen van februari 2016 waarin ik het humanisme vertegenwoordig: “Humanist. Ik ben eigenlijk een humanist. Ik denk dat ieder mens eigenlijk een humanist zou moeten zijn. Toch zou ik er nooit zo voor uitkomen als dat deze dame dat doet. Waarom moet het een naam hebben, vraag ik mij dan af? Ik kreeg ook gelijk het gevoel dat het humanisme een soort van opvulling is van de gaten die er vallen door de ontkerkelijking. Een levensbeschouwing voor hoger opgeleide mensen die moralen willen ontwikkelen. Vond het uitermate verstandelijk beredeneerd. Wat mij betreft is dit ook heel verstandig. Wat me bijgebleven is: ‘geen verticale maar horizontale transcendentie’! Verbinding met je medemens (niet met een God). Ben je een goed mens?’ ”

Continue reading

Gelijkheid raakte ondergeschikt

Over autonomie en gelijkwaardigheid in het eerste scheppingsverhaal en macht in het tweede scheppingsverhaal – en de dominantie van het tweede scheppingsverhaal in ons moderne mensbeeld, wereldbeeld en godsbeeld.

De bijbel kent twee scheppingsverhalen. Beiden zijn te vinden in het boek Genesis, hoofdstuk 1 t/m 3 . Deze twee verhalen staan dicht op elkaar in de bijbel, maar herbergen bij nadere bestudering grote verschillen. De twee teksten spreken beiden over de schepping van de mens, maar hebben hele andere implicaties voor ons mensbeeld, wereldbeeld en godsbeeld. In een samenleving waarin vaak wordt gerefereerd naar haar Joods-Christelijke wortels, en het feit dat de Genesis-verhalen ook terug te vinden zijn in de Torah, is het van belang om ons bewust te worden van de verschillen tussen deze teksten en haar implicaties voor ons denken over gelijkheid tussen man en vrouw en maakbaarheid van de samenleving.

Continue reading

Midwinterlezing HV: Van ‘egoïstisch denken, individueel leven’ naar ‘zelf denken, samen leven’

‘Zelf denken, samen leven. U kent het vast: dit is het credo van het Humanistisch Verbond. In dit ideaal wordt omvat waar het humanisme als levensbeschouwing, als sociaal-politieke beweging en als waardenkader voor de seculiere mens voor staat: De vrijheid om zelf te mogen denken en je denkvermogen te ontwikkelen, en de plicht om je in te zetten voor een goede samenleving waarin je letterlijk samen-leeft, met ruimte en respect voor elkaars gedachten en overtuigingen.

Als we in overweging nemen dat wij hier in Nederland in een democratie leven, waarvan wordt gezegd dat wij al meer dan 70 jaar in vrede met elkaar samenleven, dan zou je er bijna vanuit moeten kunnen gaan dat ‘zelf denken, samen leven’ een onbetwistbare typologie is van hoe ons samenleven functioneert. Maar ik gebruik niet voor niets de woorden ‘credo’ en ‘ideaal’ wanneer ik spreek over dat ‘zelf denken, samen leven’: Het is een geloofsovertuiging, de uitdrukking van een ideaalstaat, iets om naar te streven. Het zou de kern van de geleefde ervaring in een land als het onze horen te zijn, waar gelijkwaardigheid in de grondwet vastligt en de economische welvaart enorm groot is. Maar de geleefde ervaring van veel mensen is bar anders.

Continue reading

De mens Mohammed

Hoe dacht Mohammed eigenlijk over gelijkwaardigheid, over vrijheid van meningsuiting, over zelfbeschikking en over de eigen verantwoordelijkheid van mensen? Dit zijn waarden die stammen uit de humanistische denktraditie die de mens en zijn vermogen om kritisch te denken centraal stelt. Humanistische tradities zijn de dragers van de kernwaarden van onze democratie, zoals vrijheid van meningsuiting, de scheiding tussen kerk en staat en de gelijkwaardigheid van alle mensen. In onze samenleving neemt Mohammed een belangrijke rol in. Iedereen in Nederland heeft van Mohammed gehoord, of je nou moslim bent of niet. Hij is overal, als broeder’s hoeder, inspirator, zondebok of onbegrepen hoofdrolspeler in spotprenten. Dat maakt dat je niet om Mohammed heen kunt. Mohammed is een inspiratie voor veel mensen, en nog meer mensen hebben een mening over hem. Dat maakt het relevant en spannend om eens door een brede, niet-religieuze bril naar het leven van Mohammed te kijken. Hoe spelen die humanistische, democratische waarden nou een rol in het leven van de Profeet Mohammed?

Een verkorte versie van dit artikel is op 1 oktober 2015 verschenen in het tijdschrift ‘Mohammed’ 

Continue reading

Leren liefhebben – Je relatie als plek voor persoonlijke groei

Vincent Duindam heeft zich goed voorbereid. Hij neemt plaats aan het houten tafeltje in een bruin café en haalt direct een aantal boeken uit zijn tas. “Ik heb een aantal dingen meegenomen die mij inspireren. Hier, The Upanishads van Easwaran, ken je dat? En dit boek, over mannen en vrouwen en de relaties tussen hen. Daar is het ooit mee begonnen”. Duindam, psycholoog aan de Universiteit Utrecht en schrijver van het spirituele boek ‘Leren Liefhebben’, is van begin tot eind vol aanwezige aandacht. Hij antwoordt terwijl hij nadenkt en zichzelf bevraagt op de vragen die hem gesteld worden. Over het waarom van spiritualiteit als aanvulling op de psychologie, over Leren Liefhebben en over de partnerrelatie als plek voor persoonlijke groei.

Continue reading

Het Nieuwe Werken in perspectief van Jurgen Habermas

Het organisatieconcept Het Nieuwe Werken draagt belangrijke elementen in zich om de rationaliteitstheorie van Jurgen Habermas te kunnen praktiseren. Het Nieuwe Werken biedt de mogelijkheid om de interferentie tussen systeem en leefwereld te bewerkstelligen, en om tot een ideale gesprekssituatie te komen die vereiste is voor kritiseerbare juistheidclaims als hoogste vorm van rationaliteit in de communicatie van organisaties.

Continue reading

Vrouwenpower

Vrouwenemancipatie wordt wel eens de graadmeter van democratie genoemd. Deelname van vrouwen op verschillende maatschappelijke, sociale en politieke terreinen laat zien hoe vooruitstrevend een land is. Hier in Nederland kunnen vrouwen vrijelijk participeren in de journalistiek. In landen met gedeeltelijke, of nog erger, geen persvrijheid zijn relatief gezien een stuk minder vrouwen actief. En het is juist zo belangrijk dat vrouwen actief zijn in de journalistiek. Het inmengen van vrouwelijke eigenschappen in een door mannen gedomineerde journalistieke cultuur zorgt voor meerstemmigheid, waardoor diversiteit en pluralisering ontstaat. En dat is weer bevorderlijk voor de omvang van persvrijheid in een land.

Continue reading