Nous

NOUS. Zo heet mijn praktijk. Een moeilijk uit te spreken woord; Is het nou Noes, of Nou, of Noe? Hoe gek deze bedrijfsnaam op het eerste oog mag zijn: De betekenissen van Nous vatten mijn doelstellingen en werkwijze in didactiek, onderwijsontwikkeling en trainingen perfect samen.

NOUS is het allereerste abstracte begrip dat geïntroduceerd is in de filosofie, door de Griekse filosoof Anaxagoras. In de loop van de tijd hebben verschillende filosofen verschillende betekenissen aan het woord Nous gegeven. Ze komen allemaal neer op redelijk en rationeel denken. Plato begreep het als het onsterfelijke, rationele deel van de ziel. Aristoteles stelde dat Nous gelijkstond aan het intellect en zo in tegenstelling was tot de zintuigelijke waarneming. Homerus gebruikte het woord om er het denken in het algemeen mee aan te duiden.

Anno nu verstaan we onder Nous het filosofische begrip voor de intellectuele intuïtie die aan het werk is wanneer definities en concepten ineens begrepen worden. Het is de ervaring van plots ineens een idee ‘zien’; zomaar ineens begrijpen. Het ‘Aha!’-moment, zou je kunnen zeggen. Het is daarmee tegengesteld aan de meer stapsgewijze vorm van denken, waarbij systematisch naar een redenering wordt toegewerkt.

In deze definitie van het begrip Nous komen voor mij twee belangrijke concepten samen: het denken en het toeval, welke allebei belangrijk zijn voor het beantwoorden van belangrijke vragen naar de zin van het bestaan. We willen de wereld om ons heen begrijpen. Al van kinds af aan stellen we vragen over de wereld om ons heen. Eerst willen we weten waarom de wind waait, later willen we weten hoe we jongens of meisjes moeten versieren en nog later wil je weten wat de zin van het bestaan is. We vragen, twijfelen en soms lopen we er voor weg, maar de nieuwsgierigheid is er altijd.

Door vragen te stellen komen we tot wijsheid. Zo vorm je je mensbeeld en je wereldbeeld. Het begrijpen van je mensbeeld en je wereldbeeld is belangrijk omdat het samenvallen van je mensbeeld en wereldbeeld leidt tot zinervaring – een fijn antwoord op die ene vraag naar de zin van je bestaan. Zinervaring door het samenvallen van mens- en wereldbeeld klinkt erg abstract en verdient wat meer uitleg. Je mensbeeld is je eigen doordenking van wat het betekent om mens te zijn. Je bouwt je mensbeeld op uit praktische en sociale ervaringen, filosofische doordenking en verhalen. Zo kom je tot een idee van wie de mens is en wat een mens zou moeten doen. Je wereldbeeld is je opvatting van de maatschappelijke werkelijkheid waarin je leeft. Als je je mensbeeld terugziet in je wereldbeeld, dan vallen je ideaal en je ervaren werkelijkheid samen en dat leidt tot de ervaring van een zinvol bestaan (Mooren, 2012).

Je kunt je werk en je leven dus als zinvol ervaren wanneer mens- en wereldbeeld samenvallen. En een begrip van je mens- en wereldbeeld ontstaat door het stellen van de juiste vragen, en het openstellen voor toeval. Het is mijn taak en mijn passie als docent, onderwijsontwikkelaar en trainer om leerlingen, studenten en trainees te helpen bij het stellen van de juiste vragen en het aannemen van een houding waarin je je durft te laten verrassen door het toeval. Leerlingen, studenten en trainees krijgen daardoor het zelfvertrouwen en de vaardigheden om uitdagingen in het leven en beroep waar ze voor leren of in werken aan te gaan. Ik leer mensen vrij te denken, zichzelf en anderen te bevragen op relevantie en handelingsmogelijkheden en nieuwe zienswijzen te ontwikkelen. Zo ontstaan door de juiste begeleiding, lessen en werkvormen, die worden toegespitst op een specifiek werkgebied of casus, antwoorden op actuele vraagstukken, andere manieren van handelen en uiteindelijk de ervaring dat het leven wat je leidt en het werk wat je doet zinvol is.

Ten slotte betekent ‘Nous’ ook ‘wij’ in het Frans. Het woordje ‘Wij’ is zo belangrijk omdat we het samen doen: Via samenwerkend leren, dialoog en activerende en constructieve werkvormen leren leerlingen, studenten en trainees in wisselwerking met elkaar en met mij, van elkaar en van mij.

Dieuwke van der Wal

Literatuur:

Mooren, J. H. M. (2012). Verbeelding en bestaansoriëntatie. Utrecht: De Graaff.