Didactiek en pedagogiek

Maak het onderwijs bewust van haar belang voor het democratisch project

Over het belang van goed onderwijs voor democratie, en de rol die humanistici daar in kunnen spelen.

Dit artikel is op 1 juni 2016 verschenen in Zindroom, universiteitsblad van de Universiteit voor Humanistiek

Mensen ervaren een onrust in de samenleving die gebaseerd is op gevoelens van grote onzekerheid, die veel verder teruggaat dan recente aanslagen in Europa. Deze onzekerheid heeft twee oorzaken: het wegvallen van ‘de grote verhalen’. De mens is op haarzelf aangewezen in het zoeken naar zin en dat maakt onzeker. De tweede oorzaak zit in het idee ‘dat wat van ons is’ wordt bedreigd door nieuwkomers. Als reactie op deze onzekerheid klinkt de roep om bescherming van onze ‘vrijheid van meningsuiting’ of ‘de democratische waarden’. Maar juist de roep om bescherming van deze waarden brengt een paradoxale reductie van deze waarden met zich mee. Badiou (2010) analyseert prachtig dat de vrijheid van meningsuiting in onze cultuur verworden is tot het onvrije ‘recht om de dominante mening te herhalen’, zonder vrije ruimte voor dialoog en kritiek. En werkelijke democratische waarden worden via holle retoriek over camera’s en Kalasjnikovs geslachtofferd op het altaar van het zoeken naar een quick fix van de onzekerheid.

Een quick fix bestaat echter niet – denk eerder aan jaren. Leerjaren, om precies te zijn. Voor het behoud en herstel van de democratie en de vrijheid van meningsuiting kunnen we hoopvol kijken naar het onderwijs. Want, zoals onderwijsfilosoof Meirieu zegt: goed onderwijs is de essentie van het slagen van het democratisch project. ‘Sinds “het volk de wetten maakt”, dient ieder individu immers de wereld en haar belangen te begrijpen’ (Meirieu, 2016, p. 11). De school is de plek waar de samenleving daadwerkelijk samenkomt. Iedere vezel van ons Nederlandse onderwijssysteem moet doordrongen zijn van haar doorslaggevende rol in het succes van onze samenleving. Deze bewustwording creëren bij overheid en scholen kunnen Humanistici als geen ander, via advies en ontwikkeling van lesinhoud waarin ‘echte’ vrijheid van meningsuiting en democratische waarden centraal staan. Er bestaan al good practices waar we inspiratie uit kunnen ontlenen, bijvoorbeeld IMC Basis, waarbij goede professionals uit vakgebieden als Recht, Politiek en Filosofie structureel lesgeven aan leerlingen op basisscholen uit aandachtswijken. ‘Buiten’ komt ‘binnen’, en dan ontstaat dialoog en perspectiefwisseling.

Dieuwke van der Wal studeerde Humanistiek en Humanistisch Vormingsonderwijs en is conceptbegeleider bij IMC Weekendschool.

Literatuur:

Badiou, A. (2010) Tweede manifest voor de filosofie. Kampen: Ten Have

Meirieu, P. (2016). Pedagogiek, de plicht om weerstand te bieden. Culemborg: Phronese